Η ελληνική νομοθεσία για την ειδική αγωγή στην εκπαίδευση χρονολογείται ήδη από το 1942. Τότε εμφανίστηκε ο πρώτος νόμος αναφορικά με τους ανάπηρους και έπειτα νομοθετικές ρυθμίσεις για τους τυφλούς και τους βαρήκοους.

law-icon

Ακολούθησαν νομοθετήματα για άτομα ειδικών αναγκών, που υστερούν νοητικά (με δείκτη νοημοσύνης ενδεικτικά κάτω του 75), ενώ το 1981 διευρύνθηκε στα νομικά κείμενα η έννοια όσων εμπίπτουν στην ειδική αγωγή. Οι άνω νόμοι χρησιμοποιούσαν όρους στιγματιστικούς και επικριτικούς, όπως «ελαττώματα», «προβλήματα», «κανονικά σχολεία» ή «παιδιά», «αποκλίνοντα άτομα», ένδειξη και της κοινωνικής και εκπαιδευτικής στάσης απέναντι σε όσους μαθητές έχρηζαν ειδικής μεταχείρισης.

Αντίθετα η νομοθεσία κατά τα πρώτα αυτά έτη δεν έκανε λόγο και δεν λάμβανε μέριμνα για μαθητές με ειδικές δεξιότητες, ικανότητες και χαρίσματα – ταλέντα, τα οποία κατ’ εφαρμογή των συνταγματικών αρχών της ισότητας (ίση μεταχείριση ίσων καταστάσεων) και της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, θα έπρεπε να τύχουν επίσης ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης, προκειμένου να καλλιεργήσουν τις δεξιότητες αυτές χάριν και του κοινωνικού συνόλου.

education2

Ο συνταγματικός νομοθέτης ήδη από το Αναθεωρημένο Σύνταγμα του 1975 είχε υπόψη του την ανάγκη πρόνοιας και για τους χαρισματικούς μαθητές εξίσου με τους δεόμενους ειδικής προστασίας. Στο άρθρο 16, παρ. 4 ορίστηκε ότι «πάντες οι Έλληνες έχουν δικαίωμα δωρεάν παιδείας, καθ’ όλας τα βαθμίδας αυτής τα κρατικά εκπαιδευτήρια. Το κράτος ενισχύει τους διακρινομένους ως και τους δεομένους αρωγής ή ειδικής προστασίας σπουδαστάς, αναλόγως προς τας ικανότητας αυτών».

Η αντίστοιχη σήμερα διάταξη, κατόπιν των συνταγματικών αναθεωρήσεων της τελευταίας 35ετίας, ορίζει ότι: «Το Κράτος ενισχύει τους σπουδαστές που διακρίνονται καθώς και αυτούς που έχουν ανάγκη από βοήθεια ή ειδική προστασία, ανάλογα με τις ικανότητές τους».

Παρατηρεί εύκολα κανείς ότι η ανάγκη για ειδική εκπαίδευση των σπουδαστών που διακρίνονται παρέμεινε αναλλοίωτη συνείδηση επί σειρά ετών και μάλιστα ενσωματώθηκε στη συνταγματική μας νομοθεσία, έκφανση δε αυτής αποτελεί η χορήγηση υποτροφιών από το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών και άλλους φορείς.

Η ανάγκη αυτή υλοποιήθηκε νομοθετικά μετά το 1980.

Σύμφωνα με το ν. 1566/1985 («Πρωτοβάθμια Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση κλπ διατάξεις»), άρθρο 1 παρ. 1 «Σκοπός της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είναι να συμβάλει στην ολόπλευρη, αρμονική και ισόρροπη ανάπτυξη των διανοητικών και ψυχοσωματικών δυνάμεων των μαθητών, ώστε, ανεξάρτητα από φύλο και καταγωγή, να έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν σε ολοκληρωμένες προσωπικότητες και να ζήσουν δημιουργικά.»

Και εξειδικεύει ο νομοθέτης ακριβώς παρακάτω ότι σκοπός της εκπαίδευσης είναι να βοηθά τους μαθητές μεταξύ άλλων «Να καλλιεργούν και να αναπτύσσουν αρμονικά το πνεύμα και το σώμα τους, τις κλίσεις, τα ενδιαφέροντα και τις δεξιότητές τους».

Music-Piano-Chello-icon

Με το νόμο αυτό προβλέφθηκε επίσης η ίδρυση και λειτουργία αθλητικών, μουσικών και καλλιτεχνικών σχολείων (γυμνάσια και λύκεια), η οποία υλοποιήθηκε με πλήθος υπουργικών αποφάσεων και πολλά από αυτά λειτουργούν σήμερα σε διάφορες πόλεις της χώρας. Ειδικότερα (άρθρο 5 παρ. 5) προβλέφθηκε ότι: «Η εγγραφή μαθητών στα αθλητικά και μουσικά γυμνάσια μπορεί να γίνεται με επιλογή. Τα κριτήρια επιλογής καθορίζονται με απόφαση του Υπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων. Οι απόφοιτοι των γυμνασίων αυτών εγγράφονται εφ` όσον επιθυμούν σε αντίστοιχα λύκεια, αν λειτουργούν».

Και στο άρθρο 6 αναφέρεται ότι: «Τα λύκεια λειτουργούν ως γενικά, κλασικά, τεχνικά – επαγγελματικά και ενιαία πολυκλαδικά. Με τη διαδικασία της παρ. 1 του άρθρου 8 μπορεί να ιδρύονται αθλητικά και μουσικά λύκεια σε ορισμένες πόλεις της χώρας».

Παράλληλα και αφού προβλέφθηκε ο τρόπος ίδρυσης των σχολείων και επιλογής των μαθητών που θα φοιτούν σε αυτά, λήφθηκε πρόνοια για δωρεάν μεταφορά, σίτιση αλλά και διαμονή των μαθητών σε πόλεις που αυτά λειτουργούν, σε περίπτωση κατοικίας της οικογενείας τους μακριά από τα ειδικά αυτά σχολεία και αδυναμίας τους εκ τούτου να φοιτήσουν σε αυτά.

Αλλαγές στο νόμο αυτό επέφερε ο Ν.1771/1988 (ΦΕΚ Α 71) και ρύθμισε τα θέματα του ν. 1566/1985 ειδικότερα.

athletics

Στη συνέχεια με την υπ’ αριθμ. 1206/Γ4/16.5.1995 (Φ.Ε.Κ. 581/Β/4.7.1995) κοινή απόφαση των Υφυπουργών Πολιτισμού και Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων «Ίδρυση και Λειτουργία των Ειδικών Τμημάτων Αθλητικής Διευκόλυνσης Γυμνασίων (Ε.Τ.Α.Δ.) διαδικασία επιλογής και παραμονής μαθητών-τριών στα Τμήματα Αθλητικής Διευκόλυνσης (Τ.Α.Δ.)» και την υπ’ αριθμ. 891/Γ4/28.9.2000 (Φ.Ε.Κ. 1258/Β’/18.10.2000) κοινή απόφαση των Υφυπουργών Πολιτισμού και Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων «Ίδρυση και Λειτουργία των Τμημάτων Αθλητικής Διευκόλυνσης Γυμνασίων (Τ.Α.Δ) διαδικασία επιλογής και παραμονής μαθητών-τριών στα Τμήματα Αθλητικής Διευκόλυνσης (Τ.Α.Δ)» υλοποιήθηκε και εξειδικεύτηκε στο χώρο του αθλητισμού η υποχρέωση της Πολιτείας για ειδική αγωγή μαθητών με κλίση και ιδιαίτερες ικανότητες στον αθλητισμό.

Με το ν. 3194/2003 επαναλήφθηκε και ρυθμίστηκε η ανάγκη ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης ατόμων με ιδιαίτερη κλίση στις τέχνες. Έτσι στην παρ. 16 του άρθρου 8 αναφέρεται:

«α) Ιδρύονται καλλιτεχνικά σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (γυμνάσια και λύκεια) σε ορισμένες πόλεις της χώρας. Σκοπός των καλλιτεχνικών αυτών σχολείων είναι η προετοιμασία, η ενθάρρυνση και στήριξη του ενδιαφέροντος των μαθητών για τις τέχνες, η καλλιέργεια και η εκπαίδευση των δεξιοτήτων και κλίσεων που διαθέτουν και η κατάρτιση των νέων που επιθυμούν να ακολουθήσουν επαγγελματική κατεύθυνση στο χώρο του θεάτρου, του χορού και των εικαστικών τεχνών, χωρίς, παράλληλα, να υστερούν σε γενική παιδεία, εάν τελικά επιλέξουν άλλον τομέα επιστημονικής ή επαγγελματικής κατεύθυνσης. Η ίδρυση γίνεται σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 11 του Ν. 1966/1991 (ΦΕΚ 147 Α).

β) Οι διατάξεις της απόφασης του Υπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων με αριθμό 3345/2.9.1988 (ΦΕΚ 649 Β`της 7.9.1988), η οποία κυρώθηκε με το στοιχείο Γ΄ του άρθρου 16 του Ν. 1824/1988 (ΦΕΚ 296 Α), εφαρμόζεται αναλόγως και για τα καλλιτεχνικά σχολεία της προηγούμενης περίπτωσης. Η επιτροπή που προβλέπεται στην απόφαση αυτή ονομάζεται για τα καλλιτεχνικά σχολεία ως “Επιτροπή Καλλιτεχνικών Σχολείων”.»

special_education

Το 2000 έλαβε χώρα μια νομοθετική προσπάθεια οργάνωσης και εκσυγχρονισμού της ειδικής αγωγής στη χώρα μας. Ο ν. 2817/2000 για την «Εκπαίδευση ατόμων ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών», που μεταξύ άλλων ίδρυσε και οργάνωσε τα Κέντρα Διάγνωσης, Αξιολόγησης και Υποστήριξης (Κ.Δ.Α.Υ.) δεν ανέφερε τίποτα για την ειδική αγωγή μαθητών με ιδιαίτερες ικανότητες.

Ετσι με την παρ.7 άρθρ.2 ν. 3194/2003 (ΦΕΚ Α 267/20.11.2003) προστέθηκε εδάφιο στην παρ. 2 του άρθρου 1 του άνω νόμου σύμφωνα με το οποίο «Ειδικής εκπαιδευτικής μεταχείρισης μπορεί να τύχουν τα άτομα που έχουν ιδιαίτερες νοητικές ικανότητες και ταλέντα.»

Ήδη το 2001 με το ν. 2885/2001 είχαν κυρωθεί και ήταν ήδη νόμος του ελληνικού κράτους τα άρθρα για τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για Ανάπτυξη της Ειδικής Αγωγής, που είναι ένας διεθνής αυτοδιοικούμενος Οργανισμός με έδρα το Δήμο του Μίντελφαρτ, στη Δανία και διοικείται σύμφωνα με το δίκαιο της Δανίας.

Ως προς την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση ατόμων με ιδιαίτερες ικανότητες ή ταλέντα που φοίτησαν σε Γενικά Λύκεια και όχι ειδικά σχολεία και διακρίθηκαν στις θετικές επιστήμες λήφθηκαν νομοθετικά μέτρα ήδη από το 1997.

Στην παρ. 4 του άρθρου 8 του ν. 3194/2003 αναφέρεται:

«α) Κάτοχοι απολυτηρίου Ενιαίου Λυκείου, οι οποίοι κατά τη διάρκεια της φοίτησής τους στο Λύκειο έχουν διακριθεί στη Βαλκανική ή τη Διεθνή Ολυμπιάδα Μαθηματικών, Πληροφορικής, Φυσικής ή Χημείας και τους έχει απονεμηθεί πρώτο, δεύτερο ή τρίτο βραβείο (χρυσό, αργυρό ή χάλκινο μετάλλιο, εγγράφονται καθ` υπέρβαση του αριθμού εισακτέων σε πανεπιστημιακά τμήματα, εφόσον για την εισαγωγή τους σε αυτά το μάθημα στο οποίο έχουν διακριθεί στις Ολυμπιάδες εξετάζεται ως μάθημα κατεύθυνσης.

β) Οι διατάξεις της προηγούμενης περίπτωσης εφαρμόζοvται ανάλογα και για τους κατόχους πτυxίων β` κύκλου σπουδών Τ.Ε.Ε., που έχουν διακριθεί στην Ολυμπιάδα της Πληροφορικής για την εγγραφή τους σε τμήματα Τ.Ε.Ι.

γ) Η διάκριση βεβαιώνεται από τον αντίστοιχο επιστημονικό φορέα ή ένωση.

δ) Με απόφαση του Υπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων καθορίζονται τα θέματα που έχουν σχέση με την υποβολή αιτήσεων, τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και τον έλεγχο αυτών, τη διαδικασία εγγραφής και κάθε άλλη λεπτομέρεια».

winner

Στην ΥΑ Φ.1//2007 (ΥΑ Φ.151/20049/Β6 ΦΕΚ Β 272 2007, Πρόσβαση στα ΑΕΙ αποφοίτων δευτ/θμιας εκπαίδευσης που υπάγονται στο Ν.2525/1997 και 3404/2005, όπως τροποποιήθηκε με την ΥΑ Φ.151/34623/Β6(ΦΕΚ Β 636/6.4.2009) αναφορικά με τους διακριθέντες στη βαλκανική ή διεθνή Ολυμπιάδα Μαθηματικών, Πληροφορικής, Φυσικής, Χημείας ή Βιολογίας αναφέρεται ότι: «Στην ειδική αυτή κατηγορία (ενν. εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση) υπάγονται σύμφωνα με τις διατάξεις της παρ. 11 του άρθρου 2 του ν. 2621/1998 (Φ.Ε.Κ. 136/Α`) όπως αντικαταστάθηκε με την παραγ. 6 του άρθρου 15 του ν. 2640/1998 (Φ.Ε.Κ. 206/Α`) και τα εδάφια α και β της παραγ. 4 του άρθρου 8 του ν. 3194/2003 (Φ.Ε.Κ. 267/Α`) και συμπληρώθηκε με το άρθρο 9 του ν. 3748/2009 (Φ.Ε.Κ. 29/Α`), οι απόφοιτοι Γενικού Λυκείου οι οποίοι κατά τη διάρκεια της φοίτησης τους στο Γενικό Λύκειο έχουν διακριθεί στη Βαλκανική ή τη Διεθνή Ολυμπιάδα Μαθηματικών, Πληροφορικής, Φυσικής, Χημείας ή Βιολογίας και οι κάτοχοι πτυχίου Β` κύκλου TEE οι οποίοι κατά της διάρκειας της φοίτησης τους έχουν διακριθεί στην Ολυμπιάδα της Πληροφορικής και τους έχει απονεμηθεί πρώτο, δεύτερο ή τρίτο βραβείο (χρυσό, αργυρό ή χάλκινο μετάλλιο).

Στην ειδική αυτή κατηγορία υπάγονται και οι απόφοιτοι Επαγγελματικών Λυκείων ΕΠΑ.Λ. (Β` ομάδα), οι οποίοι κατά τη διάρκεια της φοίτησης τους στο Λύκειο έχουν διακριθεί στη Βαλκανική ή τη Διεθνή Ολυμπιάδα Μαθηματικών ή Φυσικής ή Βιολογίας, καθώς και οι απόφοιτοι ΕΠΑ.Λ (Α` ομάδα) που έχουν διακριθεί στην Ολυμπιάδα της Πληροφορικής.”

“10. Οι υποψήφιοι των κατηγοριών των παραγράφων 1-6 και 9 του άρθρου αυτού δεν έχουν δικαίωμα εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση με τις διατάξεις αυτές εάν έχουν ήδη εισαχθεί με τις εν λόγω Ειδικές Κατηγορίες και έχουν αποκτήσει πτυχίο Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης της Ελλάδας. Η ανωτέρω διάταξη ισχύει από το ακαδημαϊκό έτος 2010 -2011 και εφεξής.”

books

Τέλος με το ν. 3699/2008 (ΦΕΚ Α 199/2.10.2008) για την «Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» η ειδική αγωγή μετονομάστηκε σε Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση, επεκτάθηκε και στην προσχολική ηλικία και οργανώθηκαν τα Κέντρα Διαφοροδιάγνωσης Διάγνωσης και Υποστήριξης (ΚΕ.Δ.Δ.Υ.) αντί των Κ.Δ.Α.Υ. και άλλες εξωσχολικές (αλλά συνεργαζόμενες με τα σχολεία) δομές αναφορικά με τα χρήζοντα ειδικής αγωγής άτομα, όπως οι Ειδικές Διαγνωστικές Επιτροπές Αξιολόγησης και τα Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα (ήδη σχεδιάζεται νομοθετικά από το Υπουργείο Παιδείας η αντικατάσταση των ΚΕ.Δ.Δ.Υ. από τα λεγόμενα Γραφεία Υποστήριξης Εκπαιδευτικού Έργου).

Στο άρθρο 3 παρ. 3 ορίζεται ότι «Μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες είναι και οι μαθητές που έχουν μία ή περισσότερες νοητικές ικανότητες και ταλέντα ανεπτυγμένα σε βαθμό που υπερβαίνει κατά πολύ τα προσδοκώμενα για την ηλικιακή τους ομάδα. Με απόφαση του Υπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων κατόπιν εισήγησης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, ανατίθεται η ανάπτυξη προτύπων αξιολόγησης και ειδικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων για τους μαθητές αυτούς σε Σχολές ή Τμήματα Α.Ε.Ι. που, κατόπιν πρόσκλησης που τους απευθύνει το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, εκδηλώνουν ενδιαφέρον. Στους μαθητές αυτούς δεν έχουν εφαρμογή οι λοιπές διατάξεις του παρόντος νόμου».

Με την άνω νομοθετική ρύθμιση τέθηκε για πρώτη φορά κριτήριο για τη διαπίστωση των νοητικών ικανοτήτων και ταλέντων των μαθητών με βάση την αρχή της σχετικότητας («υπερβαίνει κατά πολύ τα προσδοκώμενα για την ηλικιακή τους ομάδα»).

Οι προβλεπόμενες υπουργικές αποφάσεις για την ανάπτυξη προτύπων αξιολόγησης και ειδικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε σχολές ή τμήματα ΑΕΙ δεν έχουν εκδοθεί μέχρι σήμερα.

Έρευνα και επιμέλεια: Φωτεινή Σαπουντζή, δικηγόρος και συνεργάτης της Ανάδειξης